Educatiefonds: ICOM CC 2026 in Oslo
Auteur: Michelle Vergeer, schilderijenrestaurator
Liever een samenvatting van 1 minuut in een filmpje? Bekijk hem hier!
Van 14 tot en met 18 september 2026 werd in Oslo de ICOM-CC triënnale conferentie gehouden. Met ruim 1000 aanwezigen uit 72 landen en presentaties vanuit 21 werkgroepen, was dit grootste ICOM-CC conferentie tot nu toe.
We starten de week met de general assembly en een lezing door conservation consultant Antoine Wilmering waarbij we met ons neus op de feiten worden gedrukt: Hoe gaan we om met continu groeiende collecties van musea wereldwijd in relatie tot onze carbon footprint en omgang met klimaatverandering? Belangrijke vraagstukken die stof tot nadenken geven en voer voor discussie tijdens de pauzes.
In de middag starten de eerste werkgroep sessies. Het kiezen is begonnen, want met vijf parallelle sessies kan je niet alles bijwonen. Gelukkig zijn alles papers online beschikbaar , ook voor eenieder die de conferentie helaas heeft moeten missen. Het overkoepelende thema ‘Cultural Connections in Conservation’ staat centraal in de lezingen, maar ook daarbuiten is er de gelegenheid om collega’s te ontmoeten. De borrel op de eerste dag in het stadhuis was hiervoor ons decor. En wat een decor! Omringd door muurschilderingen die de geschiedenis van Noorwegen en de stad Oslo verbeelden genieten we van bubbels en de kans om deze mooie locatie verder te verkennen. Een mooie afsluiter van onze eerste dag.
Op dag twee duiken we de ethiek en het onderwijs in. Het opzetten en evalueren van lessen voor studenten van opleidingen in de Verenigde Staten en Oostenrijk is een inspiratie voor hoe wij hier in Nederland kunnen omgaan met het onderwijzen van deze vraagstukken. Het mooie aan ICOM-CC is dat je deze overkoepelende thema’s kan afwisselen met de zeer specialistische lezingen binnen de werkgroepen. Een uniek voorbeeld hiervan was de lezing Advancing stewardship, preservation practices, and cultural diplomacy with instructive graphic novels: geïllustreerde handleidingen die de Amerikaanse overheid ontwikkelde om wereldwijd het beheer van collecties en het behoud van historische gebouwen te ondersteunen, ondanks verschillen in taal, kennis en cultuur. Een absolute aanrader om deze strips ook te bekijken in het artikel in de preprints.
Cultural connections kwam ook naar voren in de presentatie van Andréa Lacerda Bachettini Restoration and democracy: “Mulatas à Mesa” by Di Cavalcanti over de protesten in Brazilië in 2023 waarbij schilderijen in het werkpaleis van de president beschadigd raken. Ze liet zien hoe restauratoren kunnen bijdragen in dergelijke crisissituaties zonder de littekens van deze geschiedenis volledig te verbergen tijdens de restauratiebehandeling.
En vooruitblikkend op een aankomende workshop bij Restauratoren Nederland (Een tweede editie volgt, houd de website in de gaten!) was er ook de kans om alvast iets te leren over de lijmeigenschappen van methylcellulose schuim in de lezing van Karoline Soppa Insights into the adhesive strength of methylcellulose and hydroxypropylmethylcellulose: Influence of the degree of polymerisation, concentration, application technique and substrate properties.
Dag 3 Terugblikken op een carrière en excursies
Dag drie opent met de keynote lectures waarbij de lezing van Miriam Clavir (restaurator emirita van het museum voor antropologie bij de universiteit van British Colombia), het aanstippen waard is. Haar lezing is een mooie terugblik op 50 jaar carrière waarin het veld en de omgang met de gemeenschappen van wie de objecten onder de hoede zijn van musea volledig veranderd is.
Ze beschrijft hoe het museum zichzelf zag als zeer betrokken bij de inheemse gemeenschap, maar hoe het een relatie bleef waarbij het museum de macht had. Want uiteindelijk lag de beslissing bij een verzoek om gebruik van een object bij het museum en niet bij de gemeenschap zelf. Miriam observeert de grote veranderingen die hier hebben plaatsgevonden en beschrijft hoe ze gedurende haar carrière ze zich kritisch opgesteld heeft naar beleid en binnen de uitvoer van behandelingen. Hoe bepaal je bijvoorbeeld of iets een schade is of een onmisbaar gebruiksspoor dat onderdeel is van een ritueel? Daarnaast is ze dapper genoeg om fouten te erkennen en stipt aan hoe we om kunnen gaan met dergelijke gevoelige situaties. We kunnen alleen maar hopen dat ons pad kruist met mensen als Miriam om ons na te laten denken over onze rol als restaurator. Ten slotte blijkt zij ook schrijfster te zijn van crime boeken, wellicht een mooie afleiding voor de aankomende regenachtige herfstavonden. Ik ben in ieder geval erg nieuwsgierig geworden naar: Insinuendo, murder in the museum!
De middag bood de kans om de benen te strekken, tijd voor excursies. Hier stond een bezoek aan het Norsk Folkemuseum op de planning, een van de grootste en oudste openluchtmusea ter wereld. We bezoeken de houtwerkplaatsen enkele gebouwen op het museumterrein en leren meer over het bouwen en onderhouden van dit bijzondere erfgoed. De beroemde middeleeuwse staafkerk kan hier ook bezocht worden, en we kijken onze ogen uit.
De donderdag wordt een mix van sessies bij preventieve conservering, educatie en schilderijen. De dag begint met een lezing over het Developing a lighting policy for a contemporary art museum in het Stedelijk Museum in Amsterdam door Anna Bülow. Vervolgens wordt een compleet ander thema belicht in de lezing over A continuous and stable supply of the traditional tools and materials essential for conservation. Iwataro Oka beschrijft de uitdagingen in Japan voor de producenten van materialen zoals Japans papier. Dit werkveld vergrijst en het is lastig opvolgers te vinden. Gelukkig laat hij zien welke initiatieven er zijn opgezet om ervoor te zorgen dat deze traditionele materialen toegankelijk blijven voor toekomstige generaties.
Hierna worden sessies voor de schilderijenwerkgroep voortgezet. In Picturing Barbados: Conservation, collaboration, and cross-cultural exchange door Kendall Francis wordt toegelicht hoe restauratie om kan gaan met schilderijen die een landschap in de koloniale tijd verbeelden. Tijdens de behandeling bleek dat sommige van de minutieus geschilderde zwarte figuren tijdens vorige behandelingen beschadigd zijn geraakt, nu zijn ze met veel zorg onderzocht en hersteld. De drie schilderijen hier besproken bevinden zich op verschillende locatie, maar het idee is dat ze weer samen gebracht worden voor onderzoeken en uiteindelijk gezamenlijk gepresenteerd worden in een tentoonstelling. Treffend wordt hier gezegd hoe conservering en restauratie meer is dan alleen de behandeling, maar hoe we ook de verschillende relaties met de belanghebbenden onderhouden en de verschillende perspectieven van deze groepen op waarde moeten wegen.
Via de beperkingen van het gebruik van XRF scans van schilderijen, gaan we door met de behandeling van fixé-sous-verre schilderijen en meerdere lezingen over panelen, hun maakwijze en complexe structurele behandelingen van deze dragers. Uiteindelijk sluiten we de dag af met More than bubbles! Evaluation of an innovative foam-based cleaning method for paintings: Enhancing effectiveness while reducing water and mechanical impact door Moritz Geissmann. Hier worden we geïnspireerd door een nieuwe methode om vuillagen van verflagen te verwijderen met behulp van zelfgemaakt schuim. Zeker de moeite waard om in de gaten te houden hoe deze techniek verder ontwikkeld en onderzocht wordt!
Dag 5 De laatste lezingen
Deze laatste lezingen bij de schilderijenwerkgroep focussen zich op diverse onderwerpen. Interessant is de presentatie van Ashley Bowersox die Current practices in strip-lining: A survey of methodologies and materials bespreekt. De methoden, technieken, verschillen en overeenkomsten die naar voren komen uit haar enquête geven een mooi inzicht in de variëteit die binnen deze behandeling mogelijk is. Voortbordurend hierop leren we daarna meer over hoe we ook methylcellulose kunnen gebruiken voor randbedoekingen. We sluiten deze schilderijen sessie af met een stukje tear mending van Laura Hartman Preserving historic Andean workshop traditions through modern structural treatments en de presentatie van Nikia Shah over Painted textiles and interwoven practices: Technical study, treatment, and display of a 19th-century “Raslila pichwai” at the Museum of Fine Arts, Houston.
De auteur van dit artikel is grote dank verschuldigd voor de bijdrage vanuit het Educatiefonds van Restauratoren Nederland.
Wil je ook een bijdrage van het Educatiefonds aanvragen om een workshop of conferentie bij te wonen? Klik voor meer informatie op de link.